Klik op onderstaande knop om je aan te melden.

        Op 17 december in de ochtend geef ik in de bibliotheek van Haren een presentatie en kleine expositie van iconen. Deze iconen zijn gemaakt vanuit het atelier ‘Elisabeth’ dat gevestigd is in het Kerkje van Lettelbert.

Ik wil deze ochtend een tipje op lichten van de sluier die over de ‘wereld’ van deze iconen ligt. Dat is de wereld die voortbouwt op de oud- Christelijke Byzantijnse iconenkunst.

Een belangrijke vraag over iconen is: wat zijn iconen en wat vertegenwoordigen iconen? Algemeen wordt wel gezegd: ‘Iconen zijn het evangelie in kleur’. Zeker, iconen worden geschilderd in kleur. Maar er wordt ook gezegd: iconen worden ‘geschreven’; de iconograaf schrijft een icoon. Dit is het begrijpen omdat men gelooft dat in werkelijkheid, het Woord, zoals het in het evangelie geschreven staat, via de icoon tot de mensen komt. Het Woord krijgt een vorm in de icoon. Die vorm vinden we terug in het lijnenspel dat de beeltenis op de icoon contouren en dimensie geeft. Maar door deze belijnde beeltenis van de icoon schijnt licht. De manier waarop de iconograaf met het licht in de beeltenis werkt, versterkt de sacrale functie van de icoon. Kortom, licht, lijn, en kleur zijn sleutelinstrumenten voor de iconografie en iconologie van de icoon. Zij geven ons de mogelijkheid om een idee te ervaren van de betekenis van wat of wie er in de icoon tegenwoordig gesteld wordt.

Waarom gaan we horen en zien wat we zien en horen op de bijeenkomst van 17 december? Korter gezegd, wat is de achtergrond van het programma? Als je naar buiten kijkt merk je dat het licht steeds verder afneemt. Maar de natuur heeft haar donkerste moment nog niet bereikt. Om de duisternis nog even vol te houden geeft - in ieder geval de liturgische kalender - de mogelijkheid toe te leven naar het nieuwgeboren licht van de Kerst: de adventtijd. Enkele iconen die ik meebreng en bespreek sluiten bij deze periode van verwachting aan.

Het programma is als volgt. Eerst gaan we gaan enkele afbeeldingen zien van de Moeder Gods. Moeder Gods is een orthodoxe benaming voor wie in het westen beter bekend is onder de naam Maria. De iconologie van Maria kent vele verschijningsvormen, ieder met een eigen geschiedenis en functie. Graag wil ik jullie daarmee kort kennis laten maken. Daarna gaan we dieper in op twee van de ‘echte’ iconen die ik meegebracht heb: Maria en Christus Immanuel. Zij zijn van de hand van een collega en van mijzelf. Met die twee iconen voor ogen nodig ik vervolgens iedereen uit voor een korte waarneming- en bezinningsoefening. Ik heb dan de volgende vragen:

1.   Wat ziet u? 2. wat herkent u? 3. wat zegt het u? 4. wat roept het bij u op?

Kortom, het lijkt erop dat we deze bijeenkomst ook een beetje samen maken.

Tot slot, mocht het niet tussendoor al aan de orde zijn gekomen, dan is er wellicht tijd nog in te gaan op de werkwijze en de symboliek van het proces dat ten grondslag ligt aan het schilderen van de meegebrachte iconen. Tot 17 december!

.

Bernadette van Woensel is van huis uit theologe en filosofe. Sinds 2020 is zij zich gaan verdiepen in de iconenkunst. Inmiddels is zij opgeleid in het schilderen van iconen. Zij werkt en geeft les in het atelier van het iconenkerkje in Lettelbert.